Aziatische lieveheersbeestjes

Het Aziatische lieveheersbeestje (Harmonia axyridis) werd in de jaren '90 in Europa geïntroduceerd voor biologische bladluisbestrijding in kassen. Sinds ongeveer 2001 heeft de soort zich in Vlaanderen verwilderd en is ze vandaag de dominante lieveheersbeestjesoort in zowat elke tuin. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) volgt de soort op als invasieve exoot met aantoonbare impact op inheemse lieveheersbeestjes.

Het Aziatische lieveheersbeestje veroorzaakt op twee momenten in het jaar directe overlast. In het late najaar, meestal oktober en november, zoeken duizenden volwassen kevers tegelijk een overwinteringsplaats, vaak aan zonnige zuid- en westgevels. Ze dringen daarbij massaal binnen via kieren rond dakranden, raamkozijnen en rolluikkasten. In het voorjaar verlaten ze hun schuilplaats en verschijnen dan opnieuw binnen, op weg naar buiten.

Fortix behandelt overlast door Aziatische lieveheersbeestjes vooral bij particulieren met gevelproblemen, in bedrijfspanden met grote raamvlakken en in zorginstellingen waar grote aantallen in kamers en gangen terechtkomen.

Typische kenmerken:

• Lichaamslengte 6 tot 8 millimeter, duidelijk groter dan het inheemse tweestippelig en zevenstippelig lieveheersbeestje

• Enorme kleurvariatie, van oranjegeel met zwarte stippen tot bijna volledig zwart met rode vlekken, waardoor identificatie op basis van kleur onbetrouwbaar is

• Kenmerkend witachtig schild achter de kop met een zwart M- of W-vormig teken, het meest betrouwbare herkenningskenmerk

• In het najaar samenklontering in grote groepen op zonnige gevels, vaak honderden tot duizenden exemplaren

• Afscheiding van een gele tot oranje vloeistof met scherpe geur bij verstoring, die vlekken achterlaat op muren, gordijnen en textiel

Verwarring met inheemse lieveheersbeestjessoorten is courant en eigenlijk alleen betrouwbaar op te lossen via het M-teken op het schild. Bij twijfel kan INBO via het project Waarnemingen.be determinatie op basis van foto bevestigen.

Aziatische lieveheersbeestjes vormen geen direct gezondheidsrisico, maar veroorzaken wel meerdere soorten overlast.

De kevers kunnen bij hoge concentraties licht bijten, vooral bij warm weer wanneer ze op huid landen op zoek naar vocht. De beet is niet giftig maar kan kortstondig irriteren. Bij mensen met insectallergie zijn allergische reacties gerapporteerd, gaande van huiduitslag tot astma-aanvallen.

De gele afscheiding (reflexbloed) bevat alkaloïden met sterke geur en laat hardnekkige vlekken achter op lichte wandbekleding, raambekleding, meubelstof en matrassen. In wijnbouw en fruitteelt is de soort problematisch omdat ze bij de oogst meegeplukt wordt en vanuit druiventrossen alkaloïden in de wijn vrijgeeft, wat tot herkenbare smaakafwijkingen leidt.

Ecologisch is de belangrijkste zorg de verdringing van inheemse lieveheersbeestjes. INBO-onderzoek wijst op significante populatieafname bij het tweestippelig lieveheersbeestje (Adalia bipunctata) sinds de opmars van Harmonia axyridis.

• Dicht voor het najaar kieren rond dakranden, raamkozijnen, rolluikkasten en gevelventilatieroosters

• Plaats fijnmazig gaas in ventilatieopeningen en onder dakpannen waar mogelijk

• Schilder zonnige gevels desnoods in een koelere kleur, omdat de kevers sterk reageren op warmteaccumulatie

• Houd ramen en deuren gesloten tijdens piekactiviteit in oktober en november, vooral op warme zonnige dagen

• Verwijder reeds binnengedrongen kevers met een stofzuiger, niet door ze te verpletteren, om vlekvorming door reflexbloed te vermijden

Fortix werkt voor Aziatische lieveheersbeestjes hoofdzakelijk preventief. Een curatieve behandeling in de woning is zelden zinvol, omdat de kevers in holtes achter wanden, in spouwmuren en in rolluikkasten zitten, en massaal sterven door bestrijding alleen maar extra reinigingswerk en geurhinder oplevert.

De kernaanpak bestaat uit een gevelbehandeling in september en begin oktober, vóór de massale instroom begint. De technicus bespuit gevels, raamomlijstingen, rolluikkasten en dakranden met een residueel contactinsecticide dat de kevers afstoot of doodt bij landing. Deze behandeling moet elk jaar herhaald worden, omdat de werking beperkt is tot enkele maanden en de kevers elk najaar opnieuw opduiken.

Bij acute overlast binnenshuis adviseert Fortix opzuigen met een stofzuiger (bij voorkeur met zak die daarna afgesloten weggegooid wordt), aangevuld met een gerichte behandeling van rolluikkasten en spouwopeningen langs de binnenzijde.

Voor historische panden, kerken en zorginstellingen met terugkerende problematiek biedt Fortix een jaarcontract met behandeling in september en opvolgingsbezoek in november.