Rupsen

Rupsen zijn de larvestadia van vlinders en motten. In Vlaanderen komen jaarlijks verschillende soorten voor die overlast of schade veroorzaken, maar de bekendste en meest problematische zijn de eikenprocessierupsen (Thaumetopoea processionea). Deze soort heeft zich sinds 2010 sterk uitgebreid en is vandaag in zo goed als elke Vlaamse gemeente aanwezig.

Andere rupsen die in residentiële omgevingen voor problemen zorgen zijn onder meer buxusmotrupsen, dennenprocessierupsen (in het zuiden oprukkend) en bastaardsatijnvlinders. Niet elke rups is schadelijk of gevaarlijk, maar bepaalde soorten veroorzaken hetzij gezondheidsklachten door brandharen, hetzij kaalvraat op planten of bomen.

Fortix behandelt rupsenoverlast bij particulieren, scholen, gemeenten en bedrijven, met een duidelijk verschil in aanpak naargelang de soort. Voor brandharenproducerende soorten gelden strikte veiligheidsprotocollen.

Typische kenmerken van overlastgevende rupsen:

• Lengte tussen 2 en 4 centimeter volgroeid

• Vaak in groepen of nesten aangetroffen, zelden solitair

• Bij eikenprocessierupsen duidelijk te herkennen aan grijsgroene kleur, donkere lengtestrepen en lange witte haren

• Nesten onder takken of in takoksels, samengesteld uit spinseldraad, vervellingshuiden en uitwerpselen

• Actief van eind april tot half juli, daarna verpoppen ze

Verwarring met andere soorten is courant. De onschadelijke meikever-larven of keverlarven hebben geen harige vacht en leven in de grond. Buxusmotrupsen zijn felgroen met zwarte kop en zitten uitsluitend op buxusstruiken.

Rupsen veroorzaken twee soorten problemen.

Gezondheidsrisico's treden op bij soorten met brandharen. Eikenprocessierupsen dragen vanaf het derde larvestadium microscopische pijlharen die bij contact met huid, ogen of luchtwegen heftige reacties uitlokken. Symptomen omvatten jeuk, huiduitslag, oogirritatie, kortademigheid en in zeldzame gevallen allergische shockreacties. De brandharen blijven actief tot tien jaar in nesten en omgeving.

Plantschade is typisch voor buxusmot, bastaardsatijnvlinder en andere vraatsoorten. Kaalgevreten bomen herstellen meestal, maar herhaalde aantasting verzwakt de plant structureel. Buxushagen zijn binnen enkele weken volledig kaal en sterven af zonder ingrijpen.

• Laat in het voorjaar een inspectie uitvoeren van eikenbomen op uw terrein, zeker langs speelplaatsen, terrassen en paden

• Monitor buxushagen wekelijks tijdens het groeiseizoen op kleine groene rupsen en vraatsporen

• Plaats feromoonvallen voor buxusmot om vluchtperiodes in kaart te brengen

• Vermijd aanplant van waardplanten op risicolocaties, zoals eiken vlak bij speeltuinen

• Meld nesten op openbaar domein aan uw gemeente, die meestal een meldpunt heeft

De aanpak hangt volledig af van de rupsensoort.

Voor eikenprocessierupsen werkt Fortix met twee technieken. Preventieve bespuiting met Bacillus thuringiensis kurstaki (Btk) gebeurt in april en begin mei, wanneer de rupsen nog in vroege stadia zitten en Btk nog werkzaam is. Curatieve bestrijding na brandhaarvorming vereist wegzuigen van nesten met speciale zuiginstallaties, waarbij technici een Tyvek-pak en P3-masker dragen. Vervolgens worden de nesten verbrand of afgevoerd als risicoafval.

Voor buxusmot past Fortix biologische bestrijding toe met Btk of insectenpathogene aaltjes (Steinernema carpocapsae). Chemische alternatieven worden enkel ingezet bij zware infestaties waar biologische middelen te traag werken.

Voor andere rupsensoorten maakt de technicus een inschatting ter plaatse. Kleine lokale populaties kunnen vaak mechanisch verwijderd worden, grotere haarden vragen gerichte behandeling.